تبلیغات
بانک جامع احادیث و روایات - چهل حدیث "حیات اسلام"
 بانک جامع احادیث و روایات
محرم آمد ... محرم آمد ... محرم آمد ... محرم آمد ... محرم آمد ...
آخرین مطالب
لینک دوستان

چهل حدیث "حیات اسلام"

۱

قرآن کریم:

قُلْ هَلْ یَسْتَوِى الَّذینَ یَعْلَمونَ وَالَّذینَ لا یَعْلَمونَ اِنَّما یَتَذَكَّرُ اُولُوا الاَْلبابِ؛
بگو آیا كسانى كه دانایند، با آنان كه در نادانى بسر مى‏برند، یكسانند؟ [هرگز!] تنها صاحبان عقل و خرد، پند گرفته و توجه مى‏كنند.


ـ سوره زمر، آیه ۹.


۲

رسول اكرم (صلى ‏الله ‏علیه ‏و ‏آله):

اَ لْعِلْمُ حَیاةُ الاِْسْلامِ وَ عِمادُ الاْیمانِ وَ مَنْ عَلِمَ عِلْما اَتـَمَّ اللّه‏ُ لَهُ اَجْرَهُ وَ مَنْ تَعَلَّمَ فَعَمِلَ عَلَّمَهُ اللّه‏ُ ما لَمْ یَعْلَمْ ؛
علم، حیات اسلام و تكیه‏گاه ایمان است و هر كس علمى بیاموزد، خداوند پاداش او را تمام گرداند و هر كس بیاموزد و عمل كند، خداوند، تعلیم دهد به او آنچه را كه نمى‏داند.


ـ نهج الفصاحه، ح ۲۰۱۹.


۳

امام علی (علیه السلام):

یا مُؤمِنُ اِنَّ هذَا الْعِلْمَ وَالاَْدَبَ ثَمَنُ نَفْسِكَ فَاجْتَهِدْ فى تَعَلُّمِها فَما یَزیدُ مِنْ عِلْمِكَ وَ اَدَبِكَ یَزیدُ فى ثَمَنِكَ وَ قَدْرِكَ، فَاِنَّ بِالْعِلْمِ تَهْتَدى اِلى رَبِّكَ؛
اى انسان با ایمان، در حقیقت این دانش و ادب، بهاى توست، پس در آموختن آن بكوش، زیرا هرچه بر دانش و ادبت افزوده شود، بر ارج و بهاى تو افزوده مى‏شود، چرا كه با دانش به سوى پروردگارت هدایت مى‏شوى.


ـ روضة الواعظین، ص ۱۱.


۴

رسول اكرم (صلى الله ‏علیه ‏و ‏آله):

قَلْبٌ لَیْسَ فیهِ شَى‏ءٌ مِنَ الحِكمَةِ كَبَیْتٍ خَرِبٍ ، فَتَعَلَّموا وعَلِّموا ، وتَفَقَّهوا ولا تَموتوا جُهّالاً ؛ فَاِنَّ اللّه‏َ لا یَعذِرُ عَلَى الْجَهْلِ؛
دلى كه در آن حكمت نیست، همچون خانه‏اى ویران است. پس بیاموزید و آموزش دهید، بفهمید و نادان نمیرید كه خداى عزّ و جلّ، بهانه‏اى را براى نادانى نمى‏پذیرد.


ـ الفردوس ، ح ۴۵۹۰.


۵

رسول اكرم (صلى الله ‏علیه ‏و ‏آله):

اِذا اَتى عَلَىَّ یَوْمٌ لا اَزْدادُ فیهِ عِلْماً ، فَلا بورِكَ فى طُلوعِ شَمْسِ ذلِكَ الْیَوْمِ؛
هرگاه روزى بیاید كه در آن بر دانشم نیفزایم، پس طلوع خورشید آن روز بر من مبارك مباد.


ـ المعجم الأوسط ، ج ۶ ص ۳۶۷ ح ۶۶۳۶.


۶

رسول اكرم (صلى الله ‏علیه ‏و ‏آله):

طَـلَبُ الْعِلْمِ فَریضَةٌ عَلى كُلِّ مُسْلِمٍ ، فَاطْلُبُوا الْعِلْمَ مِنْ مَظانِّهِ ، وَاقْتَبِسوهُ مِنْ اَهْلِهِ؛
در پى دانش بودن، بر هر مسلمانى واجب است، پس دانش را از جایى كه احتمال بودنش هست، بجویید و آن را از اهلش فراگیرید.


ـ امالى طوسى، ص ۵۶۹، ح ۱۱۷۶.


۷

امام علی (علیه السلام):

اَعَزُّ الْعِزِّ الْعِلْمُ ؛ لاِءَنَّ بِهِ مَعْرِفَةُ الْمَعادِ وَ الْمَعاشِ، وَ اَذَلُّ الذُّلِّ الْجَهْلُ ؛ لاِءَنَّ صاحِبَهُ اَصَمُّ ، اَبْكَمُ ، اَعْمى ، حَیْرانُ؛
عزیزترین عزّت، دانش است، چرا كه با آن معاد شناخته مى‏شود و راه كسب معاش به دست مى‏آید و خوارترین خوارى، نادانى است، چرا كه نادان كر و لال و كور و سرگردان است.


ـ نزهة الناظر، ص ۷۰، ح ۶۵.


۸

امام صادق (علیه السلام):

اَلْعِلْمُ مَقْرونٌ اِلَى الْعَمَلِ ، فَمَنْ عَلِمَ عَمِلَ ، ومَنْ عَمِلَ عَلِمَ ، وَالْعِلْمُ یَهْتِفُ بِالْعَمَلِ فَاِنْ اَجابَهُ وَ اِلاَّ ارْتَحَلَ عَنْهُ؛
دانش، با عمل همراه است، پس هر كه دانست، عمل كرد و هر كه عمل كرد، دانست و دانش، به عمل فرا مى‏خواند. پس اگر او را اجابت كرد، چه بهتر وگرنه از او جدا مى‏گردد.


ـ كافى ، ج ۱، ص ۴۴، ح ۲.


۹

رسول اکرم (صلی الله علیه و آله):

اَمَّا الْعِلْمُ ، فَیَتَشَعَّبُ مِنْهُ الغِنى وَ اِنْ كانَ فَقیرا ، وَ الْجودُ وَ اِنْ كانَ بَخیلاً وَ الْمَهابَةُ وَ اِنْ كانَ هَیِّنا ، وَ السَّلامَةُ وَ اِنْ كانَ سَقیما ، وَ الْقُربُ وَ اِنْ كانَ قَصیّا وَ الْـحَیاءُ وَ اِنْ كانَ صَلِفا ، وَ الرِّفْعَةُ وَ اِنْ كانَ وَ ضیعا وَ الشَّرَفُ وَ اِنْ كانَ رَذْلاً وَ الْحِكْمَةُ وَ الْحُظْوَةُ فَهذا مایَتَشَعَّبُ لِلْعاقِلِ بِعِلْمِهِ فَطوبى لِمَنْ عَقَلَ وَ عَلِمَ؛
اما علم: اگر انسان فقیر باشد، از آن بى‏نیازى حاصل مى‏شود، اگر بخیل باشد، سخاوت، اگر خوار باشد، عزّت، اگر بیمار باشد، سلامتى، اگر دور باشد، نزدیك مى‏شود، اگر هرزه باشد، حیا، اگر پَست باشد، والایى، اگر حقیر باشد، شرافت و حكمت و مَقام. پس اینها چیزهایى هستند كه از دانش خردمند به دست مى‏آید. پس خوشا به حال آن كس كه عاقل بود و دانست.


ـ تحف العقول ، ص ۱۶.


۱۰

امام علی (علیه السلام):

كُلَّمَا ازْدادَ عِلْمُ الرَّجُلِ زادَتْ عِنایَتُهُ بِنَفْسِهِ وَ بَذَلَ فى ریاضَتِها وَ صَلاحِها جُهْدَهُ؛
هر اندازه دانش انسان بیشتر شود، توجه او به خودش بیشتر مى‏گردد و در ریاضت و رشد و اصلاح نَفْس، كوشش بیشترى مى‏نماید.


ـ غرر الحكم ، ح ۷۲۰۴.


۱۱

امام علی (علیه السلام):

یا طالِبَ الْعِلْمِ اِنَّ الْعِلْمَ ذو فَضائِلَ كَثیرَةٍ: فَرَاْسُهُ التَّواضُعُ وَ عَیْنُهُ الْبَراءَةُ مِنَ الْحَسَدِ وَ اُذُنـُهُ الْفَهْمُ وَ لِسانُهُ الصِّدْقُ وَ حِفْظُهُ الْفَحْصُ وَ قَلْبُهُ حُسْنُ النِّیَّةِ وَ عَقْلُهُ مَعْرِفَةُ الاَْشْیاءِ وَ الاُْمورِ وَ یَدُهُ الرَّحْمَةُ وَ رِجلُهُ زِیارَةُ الْعُلَماءِ وَ هِمَّتُهُ السَّلامَةُ وَ حِكْمَتُهُ الْوَرَعُ وَ مُسْتَقَرُّهُ النَّجاةُ وَ قائِدُهُ الْعافیَةُ وَ مَرْكَـبُهُ الْوَفاءُ وَ سِلاحُهُ لینُ الْكَلِمَةِ وَ سَیْفُهُ الرِّضا وَ قَوْسُهُ الْمُداراةُ وَ جَیْشُهُ مُحاوَرَةُ الْعُلَماءِ وَ مالُهُ الاَْدَبُ ، وَ ذَخیرَتُهُ اِجْتِنابُ الذُّنوبِ وَ زادُهُ الْمَعْروفُ وَ مأواهُ الْمُوادَعَةُ وَ دَلیلُهُ الْهُدى وَ رَفیقُهُ مَحَبَّةُ الاَْخْیارِ؛
اى جویاى دانش! دانش فضیلت‏هاى بسیارى دارد: سَرش تواضع، چشمش دورى از حسد، گوشش فهم، زبانش راستگویى، حافظه‏اش جستجو، دلش خوش‏نیّتى، عقلش شناخت اشیاء و امور، دستش رحمت، پایش دیدار دانشمندان، همّتش سلامت، حكمتش تقوا، قرارگاهش نجات، جلودارش عافیت، مَركبش وفا، سلاحش نرمى سخن، شمشیرش خشنودى، كمانش سازگارى، سپاهش گفتگو با دانشمندان، داراییش ادب، اندوخته‏اش پرهیز از گناهان، توشه‏اش نیكى، جایگاهش، گفت‏وگو و مذاكره، رهنمایش هدایت و دوستش، عشق به نیكان است.


ـ كافى ، ج ۱، ص ۴۸، ح ۲.


۱۲

رسول اکرم (صلی الله علیه و آله):

اِنَّ لُقْمانَ قالَ لاِبْنِهِ : یا بُنَىَّ عَلَیْكَ بِمَجالِسِ الْعُلَماءِ وَ اسْتَمِعْ كَلامَ الْحُكَماءِ فَاِنَّ اللّه‏َ یُحْیِى الْقَلْبَ الْمَیِّتَ بِنورِ الْحِكْمَةِ كَما یُحْیِى الاَْرْضَ الْمَیتَةَ بِوابِلِ الْمَطَرِ؛
لقمان به پسرش گفت: فرزندم! همواره در مجلس دانشمندان باش و سخنان حكیمان را بشنو، كه خداوند، دل مرده را به نور حكمت زنده مى‏كند؛ همان گونه كه زمین مرده را با باران سیل‏آسا، زنده مى‏گرداند.


ـ معجم الكبیر ، ج ۸ ، ص ۱۹۹، ح ۷۸۱۰.


۱۳

امام علی (علیه السلام):

اَلْعِلْمُ عِلْمانِ : مَطْبوعٌ ومَسْموعٌ ، ولا یَنْفَعُ الْمَسْموعُ اِذا لَمْ یَكُنِ الْمَطْبوعُ؛
علم دو گونه است: فطرى و شنیدنى، علم شنیدنى مفید واقع نمى‏شود اگر علم فطرى نباشد.


ـ نهج البلاغه ، حكمت ۳۳۸.


۱۴

امام علی (علیه السلام):

كُلَّ وِعاءٍ یَضیقُ بِما جُعِلَ فیهِ اِلاّ وِعاءُ الْعِلْمِ فَاِنَّهُ یَتَّسِعُ بِهِ؛
هر ظرفى كه در آن چیزى ریخته شود پر مى‏شود، مگر ظرف دانش كه هر چه در آن ریخته شود جا باز مى‏كند.


ـ نهج البلاغه ، حكمت ۲۰۵.


۱۵

امام سجاد (علیه السلام):

لَوْ یَعْلَمُ النّاسُ ما فى طَـلَبِ الْعِلْمِ لَطَـلَبوهُ وَ لَو بِسَفْكِ الْمُهَجِ وَ خَوضِ اللُّجَجِ اِنَّ اللّه‏َ تَبارَكَ وَ تَعالى اَوحى اِلى دانیالَ : اِنَّ اَمْقَتَ عَبیدى اِلَىَّ الْجاهِلُ الْمُسْتَخِفُّ بِحَقِّ اَهْلِ الْعِلْمِ ، التّارِكُ لِلاِْقْتِداءِ بِهِمْ وَ اِنَّ اَحَبَّ عَبیدى اِلَىَّ التَّقىُّ الطّالِبُ لِلثَّوابِ الْجَزیلِ اَللاّزِمُ لِلْعُلَماءِ التّابِـعُ لِلْحُلَماءِ القابِلُ عَنِ الْحُـكَماءِ؛
اگر مردم مى‏دانستند كه در جستجوى دانش چه چیزى [نهفته] است، بى‏گمان در پى آن مى‏رفتند، حتّى اگر با ریخته شدن خون و فرو رفتن در اعماق دریا باشد. خداى تبارك و تعالى به دانیال وحى كرد: منفورترین بندگانم نزد من، نادانى است كه حق اهل علم را سبك بشمارد و پیروى از ایشان را رها كند و محبوب‏ترین بندگانم نزد من، تقوا پیشه‏اى است كه جویاى پاداش فراوان، همراه دانشمندان، پیرو بردباران و پذیراى حكیمان باشد.


ـ كافى ، ج ۱، ص ۳۵، ح ۵.


۱۶

رسول اکرم (صلی الله علیه و آله):

مَنْ جاءَهُ الْمَوتُ وَ هُوَ یَطْلُبُ الْعِلْمَ لِیُحْیِىَ بِهِ الاِْسلامَ كانَ بَیْنَهُ وَ بَیْنَ الاَْنبِیاء دَرَجَةٌ واحِدَةٌ فِى الْجَنَّةِ؛
هر كس در جستجوى دانش باشد تا با آن اسلام را زنده كند و مرگ او فرا رسد، در بهشت میان او و پیامبران تنها یك درجه فاصله است.


ـ منیة المرید ، ص ۱۰۰.


۱۷

امام هادی (علیه السلام):

لَولا مَنْ یَبْقى بَعْدَ غَیْبَةِ قائِمِكُمْ علیه‏السلام مِنَ الْعُلَماءِ الدّاعینَ اِلَیْهِ وَ الدّالّینَ عَلَیْهِ وَ الذّابّینَ عَنْ دینِهِ بِحُجَجِ اللّه‏ِ وَ المُنْقِذینَ لِضُعَفاءِ عِبادِ اللّه‏ِ مِنْ شِباكِ اِبْلیسَ وَ مَرَدَتِهِ وَ مِنْ فِخاخِ النَّواصِبِ لَما بَقىَ اَحَدٌ اِلاَّ ارْتَدَّ عَنْ دینِ اللّه‏ِ وَ لكِنَّهُمُ الَّذینَ یُمْسِكونَ اَزِمَّةَ قُلوبِ ضُعَفاءِ الشّیعَةِ كَما یُمْسِكُ صاحِبُ السَّفینَةِ سُكّانَها اُولئِكَ هُمُ الاَْفْضَلونَ عِندَ اللّه‏ِ عَزَّوَجَلَّ؛
اگر پس از غایب شدن حضرت قائم علیه‏السلام دانشمندان الهى كه مردم را به سوى او دعوت مى‏كنند و راهنمایى مى‏نمایند و از دینش دفاع مى‏كنند و بندگان ناتوان خداوند را از دام شیطان و دام‏هاى دشمنان اهل بیت علیهم‏السلام نجات مى‏دهند، نبودند، هیچ كس نمى‏ماند مگر این‏كه از دین باز مى‏گشت، ولى آنان‏اند كه زمام دل‏هاى شیعیان ضعیف را همچون سكّان در دست ناخداى كشتى به دست گرفته‏اند. اینان همان انسان‏هاى برتر نزد خداوندند.


ـ احتجاج ، ج ۲، ص ۲۶۰.


۱۸

پیامبر اکرم (صلی الله و علیه و آله):

اِنَّ اللّه‏َ تَعالى قَدْ تَكَفَّلَ لِطالِبِ الْعِلْمِ بِرِزْقِهِ خاصَّةً عَمّا ضَمِنَهُ لِغَیْرِهِ؛
بى‏گمان خداوند متعال روزى جویاى دانش را به‏طور ویژه، افزون بر آنچه براى دیگران تضمین كرده، به عهده گرفته است.


ـ منیة المرید ، ص ۱۶۰.


۱۹

امام صادق (علیه السلام):

وَ الْمُتَعَلِّمُ یَحْتاجُ اِلى رَغْبَةٍ وَ اِرادَةٍ و فَراغٍ وَ نُسُكٍ وَ خَشْیَةٍ وَ حِفْظٍ وَ حَزْمٍ؛
دانش اندوز به شوق، اراده، فراغت، عبادت، ترس از خدا، مراقبت و آینده‏نگرى نیاز دارد.


ـ مصباح الشریعه، ص ۱۵.


۲۰

امام رضا (علیه السلام):

رَحِمَ اللّه‏ُ عَبْدا اَحیا اَمْرَنا ... یَتَعَلَّمُ عُلومَنا وَ یُعَلِّمُهَا النّاسَ ، فَاِنَّ النّاسَ لَوْ عَلِموا مَحاسِنَ كَلامِنا لاَتَّبَعونا؛
رحمت خدا بر بنده‏اى را كه امر ما را زنده كند... دانش‏هاى ما را فرا گیرد و به مردم بیاموزد. اگر مردم زیبایى‏هاى سخنان ما را مى‏دانستند، از ما پیروى مى‏كردند.


ـ معانى الأخبار ، ص ۱۸۰، ح ۱.


۲۱

امام علی (علیه السلام):

خُذوا مِنْ كُلِّ عِلْمٍ اَحْسَنَهُ فَاِنَّ النَحْلَ یَاْكُلُ مِنْ كُلِّ زَهْرٍ اَزْیَنَهُ فَیَتَوَلَّدُ مِنْهُ جَوهَرانِ نَفیسانِ: اَحَدُهُما فیهِ شِفاءٌ لِلنّاسِ وَ الآْخَرُ یُسْتَضاءُ بِهِ؛
از هر دانشى بهترینش را انتخاب كنید، زنبورِ عسل از هر گلى زیباترینش را مى‏خورد. در نتیجه دو جواهر گران‏بها از آن تولید مى‏شود: یكى (عسل) براى مردم شفاست و دیگرى (موم) كه از آن روشنایى مى‏گیرند.


ـ غرر الحكم ، ح ۵۰۸۲.


۲۲

امام باقر (علیه السلام):

اَلْعُلَماءُ فى اَنـْفُسِهِمْ خانَةٌ اِنْ كَـتَمُوا النَّصیحَةَ اِنْ رَاَوْا تائِها ضالاًّ لا یَهْدونَهُ اَوْ مَیِّتا لا یُحْیونَهُ فَبِئْسَ ما یَصْنَعونَ لاَِنَّ اللّه‏َ تَبارَكَ وَ تَعالى اَخَذَ عَلَیْهِمُ الْمیثاقَ فِى الْـكِتابِ اَنْ یَاْمُروا بِالْمَعْروفِ وَ بِما اُمِروا بِهِ وَ اَنْ یَنْهَوْا عَمّا نُهوا عَنْهُ وَ اَنْ یَتَعاوَنوا عَلَى الْبِرِّ وَ التَّقْوى وَ لا یَتَعاوَنوا عَلَى الاِْثْمِ وَ الْعُدْوانِ؛
اگر دانشمندان نصیحت را پنهان دارند، خیانت كرده‏اند. اگر سرگشته گمراهى را دیدند و او راراهنمایى نكردند و یا (دل) مرده‏اى را زنده ننمودند، وه كه چه كار زشتى كرده‏اند! چون خداوند تبارك و تعالى در كتاب از ایشان پیمان گرفته كه به معروف و آنچه فرمان یافته‏اند فرمان دهند و از آنچه نهى شده‏اند نهى كنند و بر نیكوكارى و پرهیزكارى، یكدیگر را یارى كنند و در گناه و ستم یكدیگر را یارى نكنند.


ـ كافى ، ج ۸ ، ص ۵۴، ح ۱۶.


۲۳

پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله):

لِعَلىٍّ علیه‏السلام فى ذِكْرِ صِفاتِ الْمُؤمِنِ ـ : لا یَرُدُّ الْحَقَّ مِنْ عَدُوِّهِ، لا یَتَعَلَّمُ اِلاّ لِیَعْلَمَ ، وَ لا یَعْلَمُ اِلاّ لِیَعْمَلَ؛
به على علیه السلام درباره صفات مؤمن فرمودند: حق را از دشمنش مى‏پذیرد، نمى‏آموزد مگر براى آن‏كه بداند و نمى‏داند مگر براى آن‏كه عمل كند.


ـ التمحیص ، ص ۷۵، ح ۱۷۱.


۲۴

امام علی (علیه السلام):

اَلا لا تَنالُ الْعِلْمَ اِلاّ بِسِتَّةٍ ؛ سَاُنبیكَ عَنْ مَجموعِها بِبَیانِ: ذَكاءٌ وَ حِرصٌ وَاصْطِبارٌ وبُلْغَةٌ ؛ و اِرشادُ اُستادٍ وَ طولُ زَمانِ؛
هرگز به دانش دست نمى‏یابى مگر با شش چیز؛ كه من در این سخن، تو را از همه آنها آگاه مى‏كنم: هوش، حرص، شكیبایى، شایستگى؛ راهنمایى استاد و درازاى زمان.


ـ آداب المتعلّمین، ص ۸۲.


۲۵

پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله):

تَناصَحوا فِى الْعِلْمِ ، فَاِنَّ خیانَةَ اَحَدِكُمْ فى عِلْمِهِ اَشَدُّ مِنْ خیانَتِهِ فى مالِهِ وَ اِنَّ اللّه‏َ سائِلُـكُمْ یَوْمَ الْقیامَةِ؛
در دانش، خیرخواه یكدیگر باشید كه خیانت هر یك از شما در دانشش، سخت‏تر از خیانت او در مالش مى‏باشد و خداوند روز قیامت از شما بازخواست مى‏كند.


ـ امالى طوسى، ص ۱۲۶، ح ۱۹۸.


۲۶

امام باقر (علیه السلام):

مَنْ عَلَّمَ بابَ هُدىً فَلَهُ مِثْلُ اَجْرِ مَنْ عَمِلَ بِهِ وَ لا یُنْقَصُ اُولئِكَ مِنْ اُجورِهِمْ شَیْئاً وَ مَنْ عَلَّمَ بابَ ضَلالٍ كانَ عَلَیْهِ مِثْلُ اَوزارِ مَنْ عَمِلَ بِهِ وَ لا یُنْقَصُ اُولئِكَ مِنْ اَوزارِهِمْ شَیْئا؛
هركس باب هدایتى را به كسى آموزش دهد، پاداش همه كسانى را كه به آن عمل كنند، دارد، بى آنكه چیزى از پاداش آنان كم شود و هركس باب گمراهى را یاد دهد، گناهان همه كسانى كه بدان عمل كنند، بر او نیز بار مى‏شود، بى آن‏كه چیزى از گناهان آنان كم شود.


ـ كافى ، ج ۱، ص ۳۵، ح ۴.


۲۷

امام علی (علیه السلام):

جالِسِ الْعُلَماءَ یَزْدَدْ عِلْمُكَ وَ یَحْسُنْ اَدَبُكَ وَ تَزْكُ نَفْسُكَ؛
با علما هم‏نشین باش، تا علمت زیاد و ادبت نیكو و جانت پاك گردد.


ـ غرر الحكم ، ح ۴۷۸۶.


۲۸

پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله):

لا تَجْلِسوا مَعَ كُلِّ عالِمٍ، اِلاّ عالِماً یَدْعوكُمْ مِنْ الخَمْسِ اِلى الْخَمْسِ : مِنَ الشَّكِّ اِلَى الْیَقینِ، وَ مِنَ الْعَداوَةِ اِلَى النَّصیحَةِ وَ مِنَ الْكِبْرِ اِلَى التَّواضُعِ وَ مِنَ الرّیاءِ اِلَى الاِْخْلاصِ وَ مِنَ الرَّغْبَةِ اِلَى الزُّهْدِ؛
با هر عالمى ننشینید، مگر عالمى كه شما را از پنج چیز به پنج چیز دعوت كند: از شكّ به یقین، از دشمنى به خیرخواهى، از تكبّر به تواضع، از ریا به اخلاص و از علاقه به دنیا به بى‏اعتنایى به آن.


ـ تاریخ بغداد ، ج ۵، ص ۷۰، ح ۲۴۲۱.


۲۹

امام علی (علیه السلام):

خَیْرُ مَنْ شاوَرْتَ ذَوُو النُّهى وَالْعِلْمِ ، وَ اُولُو التَّجارِبِ وَ الْحَزْمِ؛
بهترین مشاوران، دارندگان عقل، علم، تجربه و دوراندیشى‏اند.


ـ غرر الحكم ، ح ۴۹۹۰.


۳۰

پیامبر اکرم (صلی الله و علیه و آله):

ما مِنْ عالِمٍ اَو مُتَعَلِّمٍ یَمُرُّ بِقَرْیَةٍ مِنْ قُرَى الْمُسْلِمینَ اَو بَلْدَةٍ مِنْ بِلادِ الْمُسْلِمینَ وَ لَمْ یَاْكُلْ مِنْ طَعامِهِمْ وَ لَمْ یَشْرَبْ مِنْ شَرابِهِمْ وَ دَخَلَ مِنْ جانِبٍ وَ خَرَجَ مِنْ جانِبٍ اِلاّ رَفَعَ اللّه‏ُ تَعالى عَذابَ قُبورِهِمْ اَرْبَعینَ یَوْما؛
هیچ دانشمند و یا دانش‏اندوزى از روستایى از روستاها و یا شهرى از شهرهاى مسلمانان نمى‏گذرد و از خوراك آنان نمى‏خورد و از نوشیدنى آنان نمى‏نوشد و از یك طرف وارد نمى‏شود و از طرف دیگر خارج نمى‏گردد، جز آنكه خداى متعال عذاب قبرهایشان را تا چهل روز بر مى‏دارد.


ـ جامع الأخبار ، ص ۵۰۷، ح ۱۴۰۵.


۳۱

پیامبر اکرم (صلی الله و علیه و آله):

اِنَّ شَرَّ الشَّرِّ شِرارُ الْعُلَماءِ وَ اِنَّ خَیْرَ الْخَیْرِ خیارُ الْعُلَماءِ؛
بدترین بدها، دانشمندان بدند و بهترین خوب‏ها، دانشمندان خوب‏اند.


ـ منیة المرید ، ص ۱۳۷.


۳۲

پیامبر اکرم (صلی الله و علیه و آله):

اِذَا الْتَبَسَتْ عَلَیْكُمُ الفِتَنُ كَقِطَعِ اللَّیْلِ الْمُظْلِمِ فَعَلَیْكُمْ بِالْقُرآنِ ... و لَهُ ظَهْرٌ وَ بَطْنٌ فَظاهِرُهُ حُكْمٌ وَ باطِنُهُ عِلْمٌ ... فیهِ مَصابیحُ الْهُدى وَ مَنارُ الْحِكْمَةِ وَ دَلیلٌ عَلَى الْمَعْرِفَةِ لِمَنْ عَرَفَ الصِّفَةَ؛
هنگامى كه فتنه‏ها چون پاره‏هاى شب تار بر شما مشتبه شود، به قرآن روى بیاورید ... براى قرآن ظاهرى و باطنى است. ظاهر آن حكمت و باطن آن دانش است ... در قرآن چراغ‏هاى هدایت و نشانه‏هاى حكمت و راهنماى معرفت هست، براى كسى كه ویژگى‏اش را شناخت.


ـ كافى، ج ۲، ص ۵۹۹ ، ح ۲.


۳۳

پیامبر اکرم (صلی الله و علیه و آله):

تَعَلَّمُوا الْعِلْمَ فَاِنَّ تَعَلُّمَهُ حَسَنَةٌ وَ مُدارَسَتَهُ تَسْبیحٌ وَ الْبَحْثَ عَنْهُ جِهادٌ وَ تَعْلیمَهُ مَنْ لا یَعْلَمُهُ صَدَقَةٌ وَ بَذْلَهُ لاَِهْلِهِ قُرْبَةٌ لاَِنـَّهُ مَعالِمُ الْحَلالِ وَ الْحَرامِ وَ سالِكٌ بِطالِبِهِ سَبیلَ الْجَنَّةِ وَ هُوَ اَنیسٌ فِى الْوَحْشَةِ وَ صاحِبٌ فِى الْوَحْدَةِ وَ دَلیلٌ عَلَى السَّرّاءِ وَ الضَّرّاءِ وَ سِلاحٌ عَلَى الاَْعْداءِ وَ زَیْنٌ لِلاَْخِلاّءِ یَرْفَعُ اللّه‏ُ بِهِ اَقْواما یَجْعَلُهُمْ فِى الْخَیْرِ اَئِمَّةً یُقْتَدى بِهِمْ تُرْمَقُ اَعْمالُهُمْ وَ تُقْتَبَسُ آثارُهُمْ وَ تَرْغَبُ الْمَلائِكَةُ فى خِلَّتِهِمْ یَمْسَحونَهُمْ فى صَلاتِهِمْ بِاَجْنِحَتِهِمْ وَ یَسْتَغْفِرُ لَهُمْ كُلُّ شَىْ‏ءٍ حَتّى حیتانِ الْبُحورِ وَ هَوامِّها وَ سِباعِ الْبَرِّ وَ اَنـْعامِها لاَِنَّ الْعِلْمَ حَیْاةُ الْقُلوبِ وَ نورُ الاَْبْصارِ مِنَ الْعَمى وَ قُوَّةُ الاَْبْدانِ مِنَ الضَّعْفِ ، یُنْزِلُ اللّه‏ُ حامِلَهُ مَنازِلَ الاَْخْیارِ وَ یَمْنَحُهُ مَجالِسَ الاَْبْرارِ فِى الدُّنْیا وَالآْخِرَةِ. بِالْعِلْمِ یُطاعُ اللّه‏ُ وَ یُعْبَدُ وَ بِالْعِلْمِ یُعْرَفُ اللّه‏ُ وَ یُوْخَذُ وَ بِالْعِلْمِ توصَلُ الاَْرْحامُ وَ بِهِ یُعْرَفُ الحَلالُ وَالحَرامُ وَالعِلمُ اِمامَ العَمَلِ وَالعَمَلُ تابِعُهُ یلهِمُهُ السُّعَداءَ وَ یحرِمهُ الاَشقیاءَ؛  
علم بیاموزید كه آموختن آن نیكى است و خواندن و دوره كردن آن تسبیح و بحث آن جهاد و آموزشش به كسى كه آن را نمى‏داند، صدقه و بذل آن به اهلش، مایه نزدیكى به خداست؛ چرا كه علم نشان‏دهنده حلال و حرام است و جوینده‏اش را به بهشت راهبرى مى‏كند و در وحشت، مونس و در تنهایى، همراه و در خوشى و ناخوشى، راهنما و سِلاحى علیه دشمنان و زیورى براى همدلان است. خداوند كسانى را با آن بالا مى‏برد و آنها را پیشوایان نیكى قرار مى‏دهد كه به ایشان اقتدا مى‏كنند و به اعمالشان مى‏نگرند و از آثارشان استفاده مى‏شود و فرشتگان به دوستى آنها رغبت دارند و با بال‏هایشان آنها را در نماز لمس مى‏كنند و هر چیزى، حتّى ماهیان و جانواران دریاها و درندگان و چهار پایان خشكى براى آنها آمرزش مى‏طلبند؛ چرا كه دانش، حیات دل‏ها و روشنایى دیدگان از نابینایى و توانایى پیكرها از ناتوانى است. خدا، حاملان دانش را به جایگاه‏هاى برگزیدگان مى‏رساند و مجالس نیكان را در دنیا و آخرت ارزانى‏شان مى‏گرداند. با علم، خداوند اطاعت و عبادت و شناخته و به خدایى گرفته مى‏ش
ود. با دانش صل&#۱۷۲۸; رحم انجام و حلال و حرام شناخت می شود. دانش، پیشوی عمل است و عمل، پیرو آن. خدا، آن را به نیکبختان الهام می کند و تیره بختان را از آن، محروم می دارد.


ـ الخصال، ص۵۲۲، ح۱۲.


۳۴

پیامبر اکرم (صلی الله و علیه و آله):

لَو خِفْتُمُ اللّه‏َ حَقَّ خیفَتِهِ لَعَلِمْتُمُ الْعِلْمَ الَّذى لا جَهلَ مَعَهُ ، وَ لَو عَرَفْتُمُ اللّه‏َ حَقَّ مَعْرِفَتِهِ لَزالَتْ بِدُعائِكُمُ الْجِبالُ؛
اگر از خدا چنانكه باید مى‏ترسیدید، به دانشى ناب دست مى‏یافتند و اگر خدا را چنانكه باید مى‏شناختید، با دعایتان كوه‏ها از میان مى‏رفتند.


ـ كنز العمّال، ح ۵۸۸۱.


۳۵

پیامبر اکرم (صلی الله و علیه و آله):

اِنَّ الْعَبْدَ لِیُذْنِبُ الذَّنْبَ فَیَنْسى بِهِ الْعِلْمَ الَّذى كانَ قَدْ عَلِمَهُ؛
انسان گناه مى‏كند، پس با آن، علمى را كه پیشتر مى‏دانسته، از یاد مى‏برد.


ـ عدّة الداعى، ص ۱۹۷.


۳۶

امام علی (علیه السلام):

... زَلَّةُ الْعالِمِ كَانْكِسارِ السَّفینَةِ تَغْرَقُ و تُغْرِقُ مَعَها غَیْرَها؛
لغزش عالم، مانند شكستن كشتى است. خود، غرق مى‏شود و دیگران را هم با خود غرق مى‏كند.


ـ غرر الحكم ، ح ۵۴۷۴.


۳۷

امام علی (علیه السلام):

لَولا... ما اَخَذَ اللّه‏ُ عَلَى الْعُلَماءِ اَلاّ یُقارّوا عَلى كِظَّةِ ظالِمٍ وَ لا سَغَبِ مَظْلومٍ لاََلْقَیْتُ حَبْلَها عَلى غارِبـِها؛
اگر خداوند از علما پیمان نگرفته بود كه با پرخورى ظالم و گرسنگى مظلوم آرام نگیرند، زمام خلافت را به حال خود رها مى‏كردم.


ـ نهج البلاغه، از خطبه ۳.


۳۸

امام علی (علیه السلام):

ما اَخَذَ اللّه‏ُ میثاقاً مِنْ اَهْلِ الْجَهْلِ بِطَـلَبِ تِبْیانِ الْعِلْمِ حَتّى اَخَذَ میثاقاً مِنْ اَهْلِ الْعِلْمِ بِبَیانِ الْعِلْمِ لِلجُهّالِ؛ لاَِنَّ الْعِلْمَ كانَ قَبْلَ الْجَهْلِ؛
خداوند، از مردم نادان پیمانى براى جستجوى دانش نگرفت، مگر این‏كه پیمان بیان كردن دانش براى نادانان را از اهل دانش گرفت، چرا كه دانش، پیش از نادانى بود.


ـ امالى، مفید، ص ۶۶، ح ۱۲.


۳۹

پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله):

یَجى‏ءُ الرَّجُلُ یَوْمَ الْقیامَةِ وَ لَهُ مِنَ الْحَسَناتِ كَالسَّحابِ الرُّكامِ اَو كَالْجِبالِ الرَّواسى فَیَقولُ: یا رَبِّ ، اَنـّى لى هذا وَ لَمْ اَعْمَلها؟ فَیَقولُ : هذا عِلْمُكَ الَّذى عَلَّمْتَهُ النّاسَ یُعْمَلُ بِهِ مِنْ بَعْدِكَ؛
انسان، در روز قیامت مى‏آید و با خود كارهاى نیكى چون ابرهاى انبوه یا كوه‏هاى سر به فلك كشیده دارد، پس مى‏گوید: پروردگارا ! اینها را كه من انجام نداده‏ام، اینها از كجایند؟ [خداوند] مى‏فرماید: این، دانش توست كه به مردم آموختى و پس از تو، به آن عمل كردند.


ـ بصائر الدرجات ، ص ۲۵، ح ۱۶.


۴۰

امام علی (علیه السلام):

نَـكَدُ الْعِلْمِ الْكَذِبُ وَ نَـكَدُ الْجِدِّ اللَّعِبُ؛
آفت علم دروغ و آفت جدیت، بازى است.


ـ غرر الحكم ، ح ۱۰۰۰۰.